Είχαμε συνηθίσει να κοιτάμε τα αστέρια και να ονειρευόμαστε γιγαντιαία διαστημόπλοια, φουτουριστικές βάσεις και τεχνολογία που μοιάζει βγαλμένη από ταινία επιστημονικής φαντασίας. Τελικά όμως, η απάντηση στο μεγαλύτερο ερώτημα της ανθρωπότητας ίσως να μην κρύβεται στα μέταλλα και στα καύσιμα, αλλά στη βιολογία. Μια νέα ανατρεπτική έρευνα έρχεται να επιβεβαιώσει αυτό που πολλοί υποψιάζονταν αλλά λίγοι τολμούσαν να ελπίσουν. Η «κατάκτηση» του Κόκκινου Πλανήτη δεν θα γίνει με τη βία των μηχανών, αλλά με την επιμονή της ζωής.
Η ιδέα ότι η σωτηρία μας και το μέλλον του είδους μας βρίσκεται σε οργανισμούς που μετά βίας βλέπουμε με γυμνό μάτι, είναι σχεδόν ποιητική. Συγκεκριμένα κυανοβακτήρια, αυτά τα πανάρχαια μικρόβια που χάρισαν οξυγόνο στη Γη πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, αποδεικνύονται απρόσμενα ανθεκτικά. Μπορούν όχι μόνο να επιβιώσουν στις αφιλόξενες συνθήκες του Άρη, αλλά και να γίνουν οι πρωτεργάτες της δημιουργίας ενός περιβάλλοντος που θα μπορεί να μας φιλοξενήσει.
Η βιολογική επανάσταση της Τεραμορφοποίησης
Δεν μιλάμε απλώς για επιβίωση, αλλά για λειτουργικότητα. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν πως συγκεκριμένα στελέχη, όπως το Chroococcidiopsis cubana, έχουν την ικανότητα να εκμεταλλεύονται το λιγοστό φως και τα υλικά του αρειανού εδάφους για να παράγουν απαραίτητα συστατικά. Αυτό αλλάζει τελείως το παιχνίδι της εφοδιαστικής αλυσίδας. Αντί να κουβαλάμε τόνους οξυγόνου ή υλικών από τη Γη με τεράστιο κόστος, στέλνουμε την «μαγιά» και αφήνουμε τη φύση να κάνει τη δουλειά της.
Η διαδικασία αυτή θυμίζει έντονα τη λογική της γεωργίας, αλλά σε πλανητική κλίμακα
- Τα μικρόβια λειτουργούν ως ζωντανά εργοστάσια παραγωγής οξυγόνου.
- Μπορούν να δημιουργήσουν βιοπλαστικά και δομικά υλικά.
- Μετατρέπουν το τοξικό έδαφος σε καλλιεργήσιμη γη.
Αυτό που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για εμάς εδώ στην Ελλάδα, είναι η σύνδεση με τη δική μας επιστημονική πραγματικότητα. Η χώρα μας, με τα ηφαιστειακά τοπία της Σαντορίνης και της Μήλου, αποτελεί συχνά πεδίο μελέτης για τέτοιους οργανισμούς. Τα λεγόμενα «αναλογικά πεδία» της Ελλάδας φιλοξενούν ακραιόφιλα μικρόβια που μοιάζουν με αυτά που θα στείλουμε στο διάστημα. Είναι συγκλονιστικό να σκεφτεί κανείς πως η γνώση για το πώς θα ζήσουμε σε έναν άλλον πλανήτη, ίσως ξεκλειδώνεται σε βράχους του Αιγαίου.
Η ηθική και πρακτική διάσταση του εποικισμού
Φυσικά, η επιτυχία στο εργαστήριο απέχει από την εφαρμογή σε έναν ξένο κόσμο. Η έκθεση στην κοσμική ακτινοβολία και οι χαμηλές πιέσεις είναι εμπόδια που δεν ξεπερνιούνται εύκολα. Όμως η NASA και άλλοι διαστημικοί οργανισμοί βλέπουν πλέον τη «συνθετική βιολογία» ως τον μόνο βιώσιμο δρόμο. Η μηχανική έχει όρια, η βιολογία όμως προσαρμόζεται.
Βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορική στροφή. Από εξερευνητές που απλώς πατούν το πόδι τους και φεύγουν, μετατρέπομαστε σε κηπουρούς ενός νέου κόσμου. Η χρήση αυτών των μικροβίων δεν είναι απλώς μια τεχνική λύση, είναι η απόδειξη πως η ζωή έχει την τάση να εξαπλώνεται παντού.
Αν τελικά καταφέρουμε να δούμε πράσινο στον Κόκκινο Πλανήτη, αυτό θα το χρωστάμε σε αυτούς τους μικροσκοπικούς ήρωες. Η ανθρωπότητα ίσως χρειαστεί να περιμένει δεκαετίες για να μετοικήσει, αλλά οι προπομποί μας είναι ήδη έτοιμοι στα μικροσκόπια, περιμένοντας το σήμα για το μεγαλύτερο ταξίδι στην ιστορία της εξέλιξης.
